Çocuk Gelişimi Uzmanı-Öğretmeni Kimdir?

ÇOCUK GELİŞİMİ VE EĞİTİMİ UZMANI-ÖĞRETMENİ kimdir? 
NE İŞ YAPAR ?

         Çocuk Gelişimi ve Eğitimi Uzmanı; 0-18 yaş çocuklarının tüm gelişim alanlarına yönelik değerlendirmelerinin takibini, eğitim hizmetlerini dikkate alarak program yapan ve uygulayan, üniversitelerin dört yıllık lisans programlarının Çocuk Gelişimi ve Eğitimi bölümü mezunu profesyonellerdir.

1-Ailelere çocuk gelişimi ve eğitimi alanında danışmanlık verir.
2-Hastanelerin çeşitli tedavi ve bakım bölümlerinde çocuğa duygusal destek verir. Örneğin: Ameliyata hazırlamak
3-Hastanelerde bebek gelişimini takip eder.
4-Doğum öncesi ve sonrası annelik eğitimi verir, danışmanlık yapar.
5-0-18 yaş çocukların engel durumlarına göre bireysel ve gurup programları hazırlar, gelişimlerini takip eder.
6-Engelli çocukların ailelerine rehberlik ve danışmanlık yapar.
7-Hastanelerin çocuk servislerinde çocukların gelişim alanlarını takip eder.
8-Hasta çocukların refakatçisi olan yakınlarını gelişim alanları ile ilgili bilgilendirir.
9-Çocuk yayınlarını ve çocuk televizyon programlarını hazırlar.
10-Çocuk yayınları, çocuk radyo, televizyon programlarında danışmanlık yapar.
11-Oyuncak sanayiinde danışmanlık yapar.
12-Çocuk tiyatrolarının hazırlanmasında danışmanlık yapar.
13-Çocuk ruh sağlığı merkezlerinde danışmanlık yapar.
14-Normal çocuklar için danışmanlık merkezi açar, bu merkezlerde çalışır.
15-Engelli çocuklar için danışmanlık merkezi açar ve bu merkezlerde çalışır.
16-Çocuk gelişimi ve eğitimi ile ilgili olarak yetişkin öğrenci, kurum ve ailelere YAŞAMA UYUM konusunda katkıda bulunur.
17-Üniversitelerin ilgili bölümlerinde ihtiyaca göre eğitim verir.
18-Resmi ve özel kreş, yuva, anaokulu ve gündüz bakım evlerinde yönetici olarak çalışır.
19-Özel ve resmi kreş, yuva, anaokulu ve gündüz bakım evlerinde danışman olarak çalışır.
20-Özel ve resmi erken çocukluk eğitim kurumlarında çocuk gelişim ve eğitimcisi olarak çalışır.
21-Erken çocukluk eğitim kurumlarında çocukların yaş guruplarına ve gelişimlerine uygun olarak program hazırlar, programın uygulanmasını denetler,değerlendirme raporları hazırlar.
22-Erken çocukluk eğitim kurumlarında çocukların gelişimlerini takip eder. Bu kurumlardaki öğretmen, yardımcı öğretmen ve yardımcı personele hizmet içi eğitim verir.
23-Erken çocukluk eğitim kurumlarına devam eden çocukların ailelerine rehberlik ve danışmanlık yapar, gereğinde ev programları hazırlar.
24- Çocukların eğitimsel ve gelişim alanlarına uygun ortam hazırlanmasına rehberlik eder.
25-Çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı sadece çocuğun ruh sağlığı ve eğitimi ile ilgilenmez, çocuğun gelişim alanları ile ilgili bilgi ve deneyime sahiptir.
26-Çocukların ilgi, ihtiyaç ve gelişim düzeyleri yaşlara ve bireysel farklılıklara göre değişiklik gösterebildiği için ailelere rehberlik ve danışmanlık yapar.
27-Çocuk, erken çocukluk eğitim kurumlarına gitse de okuldaki eğitimin sürekliliği ve geçerliliği ailenin devam ettirmesi ile olur. İşte, bu noktada çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı aileye rehberlik ve danışmanlık yapar.
28-Çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı sadece sorunların çözümü ile değil; çocuk ve ailenin davranışlarında sorun oluşmaması için çalışır.
29-Çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı , çocuğun yaşamında ve geleceğinde önemli olan kritik dönemlerin değerlendirilmesi açısından aileye rehberlik ve danışmanlık eder.
30-Ailenin yaşadığı sorunlu dönemlerin, çocuğa zararsız ya da olabildiğince en az zararla geçirilmesinde destek verir.
31-Çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı, sağlıklı aile kurulma aşamasında da eş adayları ile görüşmeler yaparak daha objektif olabilmeye rehberlik ve danışmanlık eder.
32-Çocuk gelişimi ve eğitimi uzmanı eşlere ve aile bireylerine doğru ve sağlıklı iletişim yollarını kazandırarak aile ilişkilerinin sağlam ve yapıcı olmasında rehberlik ve danışmanlık verir.
33-Çocukların ve ergenlerin hayata hazırlanmalarında ailelere yanlış davranışlarını doğrularla değiştirme anlamında rehberlik ve danışmanlık verir.
34-Çocuk ve gençlerde temel ihtiyaçların ( uyku, temizlik, barınma, kişisel bakım, beslenme ) karşılanmasında ailelerin dikkat etmesi gerekenler ve yaşlara göre ailenin davranışlarını düzenlemesinde rehberlik ve danışmanlık verir.
35-Çocuk ve gençlerde internet, bilgisayar bağımlılığı ve çözüm yolları konularında rehberlik eder ve danışmanlık verir.
36-Davranış problemleri olan çocuğa yaklaşım yolları hakkında danışmanlık yapar.
37-0-6 yaş çocuklarına DENVER II gelişim testi yapılarak; ince motor, kaba motor, sosyal, kişisel, dil gelişimi alanlarındaki beceriler kontrol edilerek aileye gerekli danışmanlık verilir.
38-Özel eğitim gereksinimi olan çocuklar için ev destekli eğitim programlarını hazırlar.
39-Parmak emme, tırnak yeme, saldırganlık, kıskançlık, dikkat eksikliği gibi duygusal sorunlar yaşayan çocukların ailelerine rehberlik eder ve danışmanlık verir.
40-Cinsel istismarın önlenmesine yönelik rehberlik ve danışmanlık verir.
41-Çocukların cinsel gelişim dönemlerinde dönem özelliklerine uygun, ailelerin dikkat etmesi gerekenler hususunda ailelere rehberlik eder ve danışmanlık verir.
42-Dil ve konuşma sorunu olan bebek ve çocuklar için durum değerlendirmesi yapar ve danışmanlık ve rehberlik hizmeti verir.
43-0-18 yaş çocuklarının öğrenme hızının geliştirilmesi için yapılabilecekler konusunda bireysel ve gurup olarak rehberlik eder, danışmanlık verir.
44-Anne-baba ilişkilerinin çocuğun ruh sağlığı üzerindeki etkileri ve ailenin davranışları konusunda rehberlik ve danışmanlık yapar.
45-Aile birlikteliğinin önemi, anne-babaya düşen görevlerin değerlendirilmesi konusunda rehberlik ve danışmanlık eder.
46-Boşanmış anne-babanın çocuklarının ruh sağlıklarının korunması ve eğitimlerinde aileye rehberlik ve danışmanlık yapar.
47-Çocuklarda özbakım becerilerinin geliştirilebilmesi için ailelere rehberlik ve danışmanlık yapar.
48-Çocuklarda ve gençlerde özgüven gelişimi için yapılabilecekler konusunda rehberlik ve danışmanlık yapar.
49-Kız ve erkek çocuklarda yaşam becerilerinin edinilmesinde ailelere rehberlik ve danışmanlık eder.
50-Çocuklara ve gençlere arkadaş değil; arkadaş gibi anne-baba olmanın önemi ve yararları konusunda rehberlik ve danışmanlık yapar.
51-Anne-baba modellerinin çocuğun cinsel kimlik kazanmasındaki rolleri konusunda rehberlik ve danışmanlık yapar.
52-Anne-baba tutumlarının çocuğa etkileri ve ortak tutum geliştirmenin yararları; yapılabilecekler konusunda rehberlik ve danışmanlık yapar.
53-Ailede çocuğun doğum sırasının, sayısının, cinsiyetin ruh sağlığına etkileri konularında rehberlik ve danışmanlık yapar.
54-Çocuğun kişilik gelişimini etkileyen toplumsal sınıf farklılıkları, iletişim araçları, kültürel farklılıklar konularında aileye rehberlik ve danışmanlık yapar.
55-Ödül ve cezanın çocuğun yaşamında uygulanması, disiplin ve sorumluluk kazandırmada dikkat edilmesi gerekenler konularında rehberlik ve danışmanlık yapar.
56-Beden dilinin ,ses tonlaması ve vurgunun, örnekleme yapmanın, temiz ve hoş kokunun , dış görünümün verdiği mesajların , temel ihtiyaçların karşılanmış olmasının motivasyondaki önemi hususlarında bireylere danışmanlık ve rehberlik hizmetleri verir. 
57-Çocuğa ve ergene ruhsal bağımsızlık kazandırma konusunda aileye rehberlik ve danışmanlık yapar.
58-Çocukta ve gençte doğruluk, dürüstlük, vicdan gelişimi gibi konularda ailelere rehberlik ve danışmanlık yapar.
59-Çocuğun ve gencin gününün planlanmasında ailelere rehberlik ve danışmanlık yapar.
60-Verimli ders çalışma yöntemleri ve çocuğa-gence uygun olan yöntemin seçilmesi konusunda rehberlik ve danışmanlık yapar.
61-Yaşam kalitesini artırmak,uyum,strese dayanıklılık, zamanı verimli kullanarak kendini iyi ifade etme konularında bireylere rehberlik ve danışmanlık yapar.
62-Drama, oyun, müzik, anadili, el becerileri çalışmalarında bireylere, ailelere, okullara, erken çocukluk eğitim kurumlarına rehberlik ve danışmanlık yapar.
63-Hamilelikle ilgili ( belirtiler, beslenme, dinlenme, günün planlanması, tehlikeli durumlar, bakım ve kontrol, cinsel yaşantı, etkileyen hastalıklar, bakım, egzersizler) konularında rehberlik ve danışmanlık yapar.
64-Lohusalıkla ilgili( beslenme, dinlenme, günün planlanması, tehlikeli durumlar, bakım, kontrol, egzersizler vb) konularında rehberlik ve danışmanlık yapar.
65-Bebek bakım, beslenme, uyku, egzersiz gibi konularda rehberlik ve danışmanlık yapar.
66-Emzirmede başarı, emziklilik dönemi özellikleri, beslenmesi, özellikleri, dikkat edilecek noktalarla ilgili rehberlik ve danışmanlık yapar.
67-Yenidoğan bebekte rastlanabilecek sorunlar hakkında rehberlik ve danışmanlık yapar.
68-Çocukta ders başarısı için aile ilişkilerinde ve eğitimde dikkat edilmesi gereken konularda rehberlik ve danışmanlık yapar.
69-Çocuğun yeteneklerinin keşfedilmesinde, yeteneklerinin geliştirilmesinde aileye rehberlik ve danışmanlık yapar.
                                                                                      Alıntıdır.

Anaokuluna başlarken...

ÇOCUĞUN DİLİNDEN...

Annecim, babacım;

Beni okula göndermeyi düşündünüz ve uzun uzun araştırdıktan sonra benim için en iyi yer olduğuna karar verdiğiniz bir okula kaydımı yaptırdınız. Ben size okula başlarken neler yaşayacağımı, neler hissedeceğimi, sizi nelerin beklediğini anlatmak için bunu yazdım.

Siz beni okula; belki sosyalleşmem için arkadaş edinmem için, belki bilişsel gelişimimin desteklenmesi için, belki de zorunluluktan gönderiyorsunuz. Bilemem… Umarım orayı severim.             Şimdilik nasıl bir yer olduğunu bilmediğim için ürkek bir heyecan var içimde. Hem gitmek istiyorum, hem beni neyin beklediğini bilmediğim için korkuyorum. Ben de bu yüzden sizin neler hissettiğinizi gözlemlemeye başlayacağım. Eğer sizin kaygılı, tedirgin olduğunuzu hissedersem ben daha çok kaygılanacağım, okuldan korkacağım ve gitmek istemeyeceğim. Eğer sizin mutlu bir heyecan içinde olduğunuzu görürsem ben de çok mutlu olacağım. Diyeceğim ki “annem babam ben okula gideceğim için seviniyor, demek ki okul çok güzel bir yer.” Gördünüz mü işte! 

Benim hislerim sizden çok etkileniyor. Okula mutlu gitmemi istiyorsanız, siz de mutlu olun. Beni okula götürürken sizi daha çok gözlemleyeceğim, mutlu olduğunuzu görürsem ben de rahatlayacağım. Biliyor musun, okuldaki öğretmenler bunu bildiği için çocuklar okula geldiğinde onları çok mutlu karşılıyorlarmış, çocuklar da böylece biraz daha rahatlıyormuş.

Ben okula ilk başladığım zaman oradaki oyuncaklar beni çok mutlu edecek. Onlarla oynamaktan zevk alacağım için ilk birkaç gün hevesle gideceğim okula; ama daha sonra bazı şeylerden canım sıkılacak gitmek istemeyeceğim belki de... Mesela orada 3 kere yemek yiyeceğim. Eee ben belki yemeğe gitmek istemiyorum, oyunuma devam ediyorum! Orada her şey hep beraber yapılıyormuş ve her şeyin saati varmış; o yüzden ben de canım istemese bile gidecekmişim. Bir de orada çok çocuk varmış. Benim sınıfımda bir sürü çocuk olacakmış. Ben o çocukları ileride çok seveceğim, hepsi arkadaşım olacak ama ilk başta hepsinin benim öğretmenime “öğretmenim” demesi hoşuma gitmeyecek, öğretmenimi kıskanacağım. Hepimizle eşit şekilde ilgilenecek ama ben sadece benimle ilgilenmesini isteyeceğim. 

Bir de sabahları erken kalkmak zorunda olduğum hoşuma gitmeyebilir. İşte bu anlattıklarımdan dolayı bir süre sonra gitmek istemediğimi söyleyebilirim. Bu tepkiyi okula başladıktan bir süre sonra vermem sizi tedirgin etmesin.

 Biliyor musunuz okula başlayan çocukların %90 ‘ı alışma döneminde ağlarmış. Belli bir süre okula ağlayarak gelirmiş ama annesi babası onu kreşe bırakıp kapıdan çıktıktan sonra hemen keyiflenirmiş, unuturmuş her şeyi, oyununu oynarmış. Annelerin babaların da aklında hep çocuklarını ağlayarak bıraktıkları kalırmış. Boşu boşuna üzülürlermiş. Eğer siz beni bırakırken ben ağlarsam sakın üzülmeyin; çünkü siz okuldan çıktıktan sonra ben hemen sakinleşiyorum ve oyunuma başlıyorum.

 Bu alışma döneminde biraz sizi zorlayacağım. Okula ağlayarak bırakmaya başladığınız zaman ben başka tepkiler de vereceğim. Uyku düzenim bozulabilir, uykuya geçmekte zorlanabilirim ya da uykudan ağlayarak uyanabilirim. Size küsebilirim. Size naz yaparsam, sizinle konuşmazsam belki üzülüp beni göndermekten vazgeçersiniz. Belki de size çok fazla bağlanırım. Dizinizin dibinden ayrılmam, sürekli ilgi isterim. Beni uyandırdığınız zaman hemen okula gidecek miyim diye sorup evet derseniz ağlamaya başlayabilirim. Eğer ağlamam faydalı olmazsa kendimi yere de atabilirim. Belki kendime zarar verirsem beni götürmekten vazgeçersiniz. Bazen hasta numarası yapabilirim. Karnımın çok ağrıdığını söyleyebilirim. Hasta olursam bana kıyamazsınız diye düşüneceğim. Bazen okulu sevmediğimi orada çocukların, öğretmenlerin bana kötü davrandığını söyleyebilirim. Belki orada beni üzdüklerini sanırsanız evde kalmama izin verirsiniz. Bunları bir süre denedikten sonra eğer bana kararlı ve net tepkiler verebilirseniz, beni bu yaptıklarımdan ve söylediklerimden sonra yine okula götürürseniz; o zaman sizi kararınızdan vazgeçiremeyeceğimi görüp bırakacağım böyle davranmayı.  

Okula başladığım ilk günler hatta ilk haftalar okulla ilgili hiçbir şey anlatmak istemeyeceğim size. Sizi hala kararınızdan vazgeçirmeye çalıştığım için orada mutlu olduğumu, keyif aldığımı görürseniz vazgeçmezsiniz diye size okulda neler yaptığımı anlatmayacağım. Siz anlatmam için tekrar tekrar sordukça ben hiç anlatmayacağım. Bu süreç böylece uzayacak. Eğer siz bana bir şey sormazsanız, bana zaman verirseniz ben kısa bir süre içinde size kreşimi, arkadaşlarımı, öğretmenimi anlatmaya başlayacağım.

Başlangıçta sizi biraz zorlasam da ben bu okulda çok mutlu olacağım. Arkadaşlarımı çok seveceğim. Bir sürü de yeni şey öğreneceğim. Sizden sadece bir ay benim bu tepkilerime sabretmenizi istiyorum annecim ve babacım…

Okul Öncesi Eğitim Üzerine...

    Çocuk sahibi olan- olmayan bütün anne babaların merakıdır, çocuk yetiştirmek. Anne-babalar ne kadar meraklı ve eğitime açık olurlarsa, çocuklarını yetiştirme konusunda da o kadar az hataya düşerler.
Çocuk gelişimi ve okul öncesi eğitim üzerine dikkat etmemiz gereken noktalar neler, bir göz atalım...

1.  Her çocuk bireydir :

-Her çocuk diğer çocuklardan farklıdır. Her birinin kendi öğrenme ve büyüme hızı vardır. En büyük hata; bir çocuğu diğeriyle kıyaslamaktır.

2.  Okul öncesi dönem hayatın temelidir :

-Doğum öncesi ve 0-6 yaş dönemi insan hayatının temelidir. Öğrenmelerimizin ve kişilik gelişimimizin büyük bir bölümü bu dönemde gerçekleşir. Bu dönemde çocuklara uyarıcı ortam ve fırsatlar yaratılarak gelişimleri desteklenmezse, yaşamlarının ileri ki dönemlerinde eksikliklerinin giderilmesi güç, hatta imkansızdır.

Örneğin çocuğunuza model olarak gece yatmadan önce dişlerinizi fırçalarsanız yada yemek yemeden önce ellerinizi yıkarsanız onun dikkatini çekerek bu davranışı onda kalıcı hale getirebilirsiniz. Böylelikle yaşamının ileri ki dönemlerinde de diş fırçalama ve el yıkama davranışını devam ettirecektir.

3.  Gelişimde kritik dönemler vardır :

- Eğitim-öğretim ; çocuk gelişim dönemleri ve özellikleri dikkate alınarak yapılmalıdır.

- Öğrenmesi gerekenleri kritik dönemde öğrenemeyenlerin bir sonraki döneme bazı eksikliklerle girecekleri unutulmamalıdır.

-Çocuğun gelişiminde belirli dönemlerde, özel alıcı dönemlerin var olduğunu ve doğru bir eğitim için bu dönemlerin uzmanlar ve aileler tarafından bilinmesi önemlidir.

4.  Eğitim çocuğun ihtiyaçlarına duyarlı olmalıdır :

- Okul öncesi dönemde eğitimin önceliğini çocuğun ihtiyaçları belirler.

- Yeni doğan bebeğin en önemli bedensel ihtiyaçları ; uyku, beslenme, temizliktir. İhtiyaçların zamanında ve eksiksiz karşılanması çocukta temel güven duygusunun oluşması açısından son derece önemlidir.

-Evde ve okulda çocuğun ihtiyaçlarına cevap vermeyen bir eğitim anlayışı ve program, çocuğa zarar verir. O yüzden okul öncesi çocuklar için hazırlanan programlar değişmez değil , her çocuğun ihtiyacına cevap verebilecek şekilde esnek hazırlanmış olmalıdır.

5.  Gelişimin bütün yönleri birbiriyle ilişkilidir ve birbirini etkiler :

-Zihinsel gelişim dil gelişiminden ayrı düşünülemeyeceği gibi, sosyal gelişimde duygusal gelişimden ayrı düşünülemez. Bütün gelişim alanları birbiriyle bütündür ve birbirini etkiler.

- Bu ilkeden yola çıkarak hazırlanacak olan eğitim programları; yaratıcı, estetik, olumlu sosyal ilişkileri içeren, iletişim becerilerini geliştiren, dil-kavram gelişimini destekleyen, değerler eğitimine uygun ve bu değerleri kazanabileceği farklı , çeşitli-görsel etkinliklere yer vererek hazırlanmalıdır.

6.  Çocuğun aktif katılımı ve ilgisi önemlidir :

-Okul öncesi dönemde çocuk, çevresindeki her şeye karşı ilgili , araştırmacı ve sorgulayıcıdır.

-Duyularını kullanarak nesnelerle tanışır, nesneleri eller, koklar, bazen kırıp içine bakar . Sürekli sorular sorar. Bu ne?, Neden öyle yaptın?, Ne dedi ?gibi. Bunlar çocuğun çevresini tanıma isteğinin göstergeleridir. Soru sormasını öğrenmesi için, mutlaka desteklemelisiniz.

-Ona her şeyi anlatmak yerine , olayın içine aktif katılımının sağlanması daha eğitici bir tavırdır.

7.  Her yeni öğrenme, kendisinden önceki öğrenmelerle ilgilidir :

-Geçmiş bilgi ve deneyimlerimiz yeni öğreneceklerimiz için temel oluşturur.

-Çocuğa yeni bilgiler-davranışlar öğretilirken, daha önce öğrendiği bilgilerden yola çıkarak yeni öğreteceğiniz bilgi yada davranış arasında ilişki kurarak öğretilmelidir.

-Bu durum çocuklara ilişki kurma ve bidiklerini yeni durumlar için kullanabilme becerisini geliştirir. Kalıcı öğrenme sağlar.

8.  Eğitim çocuğun kendi kendini disiplendirmesine olanak sağlayacak demokratik bir ortamda gerçekleşmelidir :

-Demokratik toplumun temel gereklerinden biri içten denetimli insanlar yetiştirmek.

-İçten denetimli çocuklar yetiştirmek için; çocuğun çok erken karar verebilmesi ve verdiği kararların sonucuna katlanması gerekir. Örneğin oyuncaklarını toplamıyor mu? o zaman çok sevdiği yada istediği bir şeyden mahrum kalacak ki, verdiği kararların sonuçlarına katlanmayı öğrensin ve iç denetimini, anne-babaya söylemeden kendisi gerçekleştirsin.

9.  Oyun çocuğun en önemli öğrenme yoludur. Bunun için iyi düzenlenmiş bir oyun ortamına ihtiyaç vardır :

- Oyunda hareket, konuşma, duygu ve düşüncelerini ifade etme imkanı vardır. Çocuk kendi duygu ve düşüncelerini ifade etme fırsatı bulduğu gibi başkalarının düşüncelerini dinleme ve anlamayı oyun sırasında öğrenir.

- Oyun sırasında çocuk; yeterliliklerini ve sınırlılıklarını fark eder ve diğer çocuklarla işbirliği ve iletişim kurarak insanlar hakkındaki düşüncelerine kaynak oluşturur.

-Oyun yoluyla çocuk; oyuncaklarla ve insanlarla kurduğu ilişkilerde başka birinin yardımı olmadan kendi başına iletişim kurmayı da öğrenir.

10. Sağlıklı bireylerin yetiştirilmesinde tutum ve duygular önemlidir:

-Olumlu benlik algısı veya kendi imajı, çocuğun kapasitesini iyi bir şekilde kullanmasına yardımcı olur.

-Duygularını ifade için konuşmayı, çeşitli sanat etkinliklerini kullanabilen bir çocuğun kendini olumsuz davranışlarla ifade etmeye pek de ihtiyacı olmayacaktır.

11.  Çocuğun eğitimi; kalıtım ve çevre etkileşimidir :

-Çocukta doğuştan var olan özelliklerin gelişebilmesi , uygun bir çevrede ve gerekli bilgi-becerileri kazanmasıyla mümkündür.

-Çocuğun öğrenmesini kolaylaştıracak zengin uyaranlarla dolu ev ve okul ortamı, doğru ilişkiler kurabileceği çocuk ve yetişkinlerin olduğu uyumlu bir dünya onun sağlıklı bir birey olarak yetişmesinde en önemli etkenlerdir.


UNUTMAYIN: Bir çocuk değişir, Dünya değişir...